Կարեն Անտաշյան

Բանաստեղծի կայքը

Գրքերի և երեխաների մասին

Կյանքի կողմից

Երեխաներն ու գրքերն ինձ համար ամենաբացարձակ չափման միավորներն են: Ապրածի գնահատման ամենաարժանի չափման միավորները՝ մի դեպքում առ կյանքն ունեցած սրբազան պարտքի կատարումը, մյուս դեպքում՝ առ մարդկությունն ու քաղաքակրթությունը, որ եկել է դատարկություններով ու ցրտերով առլեցուն այս տիեզերքում կյանքի չափազանց փխրունության ու դատապարտվածության գիտակցումին: Եթե երեխաները մեր կենսաբանական հիշողության վերարտադրությունն են, ապա գրքերը՝ մեր անձնապես կուտակած փորձառության ու ճանաչողությամբ ձեռքբերված հիշողության հաղորդագրությունն են առ ապագա: Երբևէ, հարյուր-հազարամյակներ առաջ մենք կտրվել ենք մեզ ծնած բնությունից ու շարունակում ենք հեռանալ ավելի ու ավելի ահռելի արագությամբ դեռևս անհայտ պատճառներով ու չգիտակցված ուղղությամբ, բայց քաղաքակրթությունից ինքնաոչնչացման ճգնաժամ միշտ մի անզգույշ քայլ է և պատմության ընթացքում մենք մեկ անգամ չէ, որ արել ենք այդ քայլը: Դրանք այն ժամանակներն են, երբ հանուն բացարձակ իշխանության սպանվել են երեխաներն ու այրվել գրքերը և դա վերջն է եղել ամեն ինչի: Երեխաներն ու գրքերը լցնում են մեր ու մեր բնության միջև խորացող ահռելի անդունդը, նրանք մեզ փրկում են ամեն օր:

Մաքսիմ Մատկեվսկի

Մաքսիմ Մատկեվսկի

 

 

 

— Մաքսիմ Մատկեվսկի

***

այսպիսով ի սկզբանե խավարն էր
ու օվկիանոսն էր
պղտորաջուր
և ջրիմուռներ այլազան
մենք լողում էինք այնտեղ
խժռում զմիմեանս
ստորացնում
ես ասենք շոշափուկներ ունեի
դու թունավոր տտուն
այսպիսով լողում ես քեզ համար վտառում չգիտես ուր
մի խոշոր բան քեզ կուլ է տալիս
վախենալու է
դու ես կուլ տալիս մի խոշոր բանի
և ուրախ ես
վերջը
մենք դուրս պլստացինք օվկիանոսից
ոտքեր աճեցին
ու ծառեր այլազան կենդանիներ
ուր մենք քայլում էինք
խժռում զմիմեանս
ստորացնում
հորինում էն մի տեսակ ռոմբիկներով սվիտերներից
ու ճամփեք նրանց վրա գնդեր
ֆոտոխցիկներ
ահա ուռցնում ենք շուրթիկներն աշտարակի ֆոնին
երկաթբետոն
ու գոհ են ծնողներդ
պղտոր ջրի մասին մոռացել են
ահա
ուրիշ լիքը բաներ ունենք հիմա
ոմանք նույնիսկ բանաստեղծություններ են գրում
դրանք էսենց տառեր են սյունակներով այսուայնկողմ
իբր թե դու լողակի թերաճիկդ – ինչ ես զգում
երբ փողերդ քամել են բիթիները
կամ թռել է էգդ
կամ էլ դու էդպիսին, ասենք բնածին գեշ ես ու
մարմինդ չի դզում
հոգիդ չի դզում
ոչինչ չի դզում
պղտորաջուրն ես լակում կում-կում
հիմար, դեռ երեկ ես դուրս սողոսկել
այնտեղից
ստեղծությունների տակ լողակի թերմացքները
քոմենթներ են գրում –
ընդգրկուն է
խորաթափանց
ապշեցուցիչ է
կպցրեց
լավագույնն է ինչ կարդացել եմ վերջերս
կծեց խայթեց
խռխռաց
ցատկոտեց
մտավ ախ
թռվռաց
հեծեծաց
հարմար է
շատ լավ է
իսկ ե՞րբ մեզ կայցելեք
գժական է
անգամ շատ
տպավորիչ է
շնորհակալություն անկեղծության համար
իսկն իմ մասին է
ի՞նչ է ծխում սա մանչը
լիզերգինաթթվի դիէթիլամի՞դ, սնկե՞ր
հիանալի է
դուրեկ
հետաքրքիր է
կոխա՛ծ ունեմ
խելքներդ թռցրի՞ք էլի
ինչ է լու՞րջ էիք ասում
իրո՞ք
չե՞ք ամաչում
ինչներիդ է բանաստեղծությունը
լավ է մտածեք
թե ինչպես պարտակել խռռռիկները:

թարգմ. — Կ.Ա.

итак вначале был мрак
и океан был
и мутная вода
и водоросли всякие
мы там плавали
друг друга жрали
унижали
у меня лично щупальца
у тебя лично ядовитый хвост
так плывёшь в стае и не знаешь куда
что-то большое тебя глотает
и страшно
ты что-то большое глотаешь
и радостно

короче
мы выбрались из океана
выросли ноги
и деревья всякие животные
мы там ходили
друг друга жрали
унижали
выдумали знаете такие свитеры с ромбиками
и дорожки по ним шары
и фотоаппараты
вот вытягиваем губки на фоне башни
из бетона и стекла
родители довольны
про мутную воду забыли
ага

много чего у нас теперь
и некоторые даже пишут стихи
стихи – это такие в столбик буквы туда сюда
мол что чувствуешь ты рудимент плавника
после того как тебя развели на деньги
или кинула самка
или ты сам такой уродливый
телу не рад
душе не рад
ничему не рад
мутную воду глот-глот
глупый только вчера выбрался
из неё

под стихами рудименты плавников
пишут комментарии:
атмосферно
поразило
взяло
лучшее что читал за последнее время
укусило ужалило
захрапело
вскочило
зашло
запрыгнуло
расплакался
годно
очень хорошо
а когда у вас будет тур
круто
очень даже
впечатляет
спасибо за искренность
это про меня
это прекрасно
что ты куришь
ЛСД? грибы?
понра
интересно

ебать ебать
вы в своём уме?!

вы это серьезно что ли?!

вы это на самом деле?!

не стесняетесь?

куда вам стихи,
лучше подумайте
как маскировать жабры.

Սաքուլիկի 50 երանգները

50-ottenkov-skachat

Փետրվարին Երևանում չեղավ մեկը, որ չարտահայտվի (պաշտպանելով կամ դիտողներին ամոթանք տալով) «Մոխրագույնի 50 երանգները» էրոտիկ բլոքբասթերի մասին: Բանաստեղծ Կարեն Անտաշյանը մեր խնդրանքով չալարեց, երկու ժամով մի կողմ դրեց գրականությունն ու աշխատանքը և գնաց ֆիլմը դիտելու:

Մարտական առաջադրանք ստանալով «Երևան» ամսագրից, այն է՝ լինել աղմկահարույց «Մոխրագույնի 50 երանգները» պոռնո-ֆանֆիկի հիման վրա նկարահանված ֆիլմի հայաստանյան պրեմիերային, հետախուզել այդ ակնհայտորեն ոչ հայեցի բովանդակությունը սպառելու եկած հանդիսատեսի պատմաաշխարհաքաղաքական, ժողովրդագրական և բարոյահոգեբանական նկարագիրն ու մերկացնել այն հանրության առաջ, նախ ինքս ինձ համար փորձեցի պարզել հանցակազմի մանրամասները, ինչի՞ մասին է խոսքը: Այո, պիտի խոստովանեմ հետամնացիս քաղաքակրթության կենտրոններում ընթացող կարևոր իրադարձություններից անտեղյակությունը՝ «պիդդիսյատ ածծենկըվ սեռըվը» արտահայտությունն առաջին անգամ էի լսում, և այն այդ պահին ականջիս հնչում էր լատինաամերիկյան մոգական ռեալիզմի լավագույն ավանդույթների վեհությամբ:Ավաղ: Իբրև նախապատրաստական աշխատանք՝ այն, ինչ հաջողացրի կարդալ ու դիտել բազմերանգ մոխրոտի մասին՝ բնորոշվում էր հիմնականում ամենա-ամենա-ամենա և վաճառքներ-վաճառքներ-վաճառքներ արտահայտությունների միջակայքում՝ ուղեկցվելով թվերի, թվերի, թվերի կրակահերթով: Այնպիսի զգացողություն էր, որ մինչ ես վերջին տարիներին բանից անտեղյակ զբաղված էի ամուսնանալու, տուն-տեղ սարքելու, երեխաներ մեծացնելու բավական ծեծված գործերով, քաղաքակիրթ աշխարհիս հալալ կեսը (ավելի ճիշտ՝ բիթի կեսը) տվայտվելիս է եղել 27-ամյա միլիարդատեր Գրեյի և բանասիրական ֆակուլտետի կույս ուսանողուհի Անասթեյշայի ԿԳՍՄ (կապկպում, գերակայություն, սադո-մազո) ֆորմատում ծավալվող բարդ հարաբերություններով: Տվայտվելն էն խոսքը չի. վեպի արդեն երրորդ հատորի միլիոնավոր վաճառքներ, ռեկորդային վաճառքներ էլեկտրոնային ֆորմատով, ֆան-ակումբներ աշխարհով մեկ, միլիարդավոր գրառումներ սոցցանցերում, ամենաբարձր մակարդակով մշակութաբանական և էքզիստենցիալ քննարկումեր կողմ և դեմ բանակների գլուխջարդոցիով, վեպի ազդեցության տակ արված հանցագործությունների մի ողջ քրոնիկոն ու, ի վերջո, նաև համանուն ֆիլմի էկրանավորում: Դե պատկերացրեք, որ այս աղմուկը գա-հասնի հայոց լեռնաշխարհ, մեզ կտրի ինքնության մեր հազարամյա պայքարից, մեր պետականաշինությունից (լրիվ ԿԳՍՄ ոճի բառ), մեր հայեցիությունը խաթարի, դե պատկերացրեք սրա աղմուկի չափը: Ու, ասենք, սա ձեզ համար «սնիկերս» ուտել կամ «կոլա» խմել չի, սա «գանգնամ սթայլ» պարել, «այս բաքեթ չելենջ» և այլ գլոբալիզացված կապիկություններ անել չի, սա բարձր գեղագիտության հավակնություններ չունեցող ակնհայտ և անթաքույց պոռնո է, որը մենք, ճիշտ է, էդքան սիրում ենք ազգովի, բայց դե թաքուն… կրկնում եմ՝ ԹԱ՛-ՔՈ՛ՒՆ:Ինձ անկեղծորեն սկսեց տանջել այս գործի հաջողության գաղտնիքը հասկանալու ցանկությունը: Ինձ՝ հայկական երրորդ հանրապետության ոչ այնքան լավ ժամանակներում գրական շուկայի զարգացման գաղափարների երբեմնի լուսավորչիս, գրող-պարտիզան-շուկայագետիս, սկսեց հետապնդել որակական քանակ կազմելու չափ մեծաթիվ այս մարդկանց սպառողական վարքը հասկանալու խնդիրը: Ինչո՞ւ, ինչո՞ւմն է գաղտնիքը՝ Է.Լ. Ջեյմսը տանի:

***

Պրեմիերային տոմս ձեռք բերել չհաջողվեց: Ֆիլմի դիտմանը կարողացա գնալ մի-երկու օր անց: Ցերեկային շարքային սեանսին շտապելիս ուշացա և գրեթե վերջին-նախավերջին տոմսերից մեկն առնելով՝ մտա արդեն մութ դահլիճ: Հանուն վեհ-գիտական ճշմարտության և հասկանալու զուտ մարդկային հետաքրքրասիրության, հանդուրժելով արտհաուզյան գեղագիտությամբ լկստվացրած ճաշակիս հայհոյախառն ընդվզումները, անգամ չնկատելու տալով ադիբուդու խրթխրթոցից ավելի կեղեքիչ հնչող անչափահաս աղջկական հահա-հիհիներն ու քչփչոցները, ախուվախերն ու հառաչանքները մերկ տեսարանների ժամանակ՝ սույն էռոթյուրիմացությունը դիտեցի մինչև վերջ՝ ընթացքում անգամ փորձելով թուլանալ և վայելել:

Սակայն ձանձրույթն ու անիմաստ ծախսերը չարիքներից փոքրագույնը դարձան, երբ ֆիլմի ավարտից հետո սրահը լուսավորվեց ու դահլիճում աշխուժորեն խլվլացող աչիկոների բազմության մեջ ընդամենը 2,5% կազմող տղամարդկանց հալալ 2%-ը ես էի, մանկապղծության հոդվածով դատապարտվելու ենթակա մեկը: Առաջին միտքը որ ծագեց գլխումս՝ արդյոք տոմսարկղում անձնագրերով ստուգո՞ւմ են գնորդների տարիքը, որովհետև ֆիլմը «18+» մակնշում ուներ, երկրորդ միտքը՝ թռնեմ այստեղից, քանի դեռ ինձ հայացքով կասկածամտորեն քննող աղջնակներից մեկը չի մոտեցել և ասել՝ «ա՜յ աչքաշոռ ծերուկ, դո՛ւ ինչ ես անում այստեղ»: Ինձ նույնիսկ մի պահ թվաց, թե երեխեքը դասարանով կամ կուրսով փախել–եկել են կինո: Հա ի՞նչ, մենք էդպես արել ենք, բայց մեր սեքսուալ ինքնահաստատման այդ տվայտանքները հնդկական կինոյի սիրային տեսարաններից էն կողմ անցնելու հանդգնություն չեն ունեցել, իսկ այնտեղ հղիանում էին իրար մետր-մետրուկեսից շորերով սիրելով, ընթացքում չմոռանալով պարել:

***

Հակասական եզրակացություններ ունեցա: Մի կողմից՝ ֆեմինիզմի ճգնաժամն ազդարարող ֆիլմը, ուր անփորձունակ աղջիկը ռոմանտիկորեն իր տղամարդուն գոհացնելու համար համաձայնվում է նրա կողմից պայմանագրային ճշգրտությամբ սահմանվող սեռական բռնությունների ենթարկվել, իսկ մյուս կողմից՝ քյառթու (հայեցի) հասարակության մեջ իրենց հավեսի համար պոռնոյի ցերեկային դիտման եկած աչիկոների այս ազատագրական ժեստը: Մոռանալով մարքեթինգային հետազոտության իմ խնդրի մասին, այս իրոք անիմաստ ֆիլմով տարվելու դեռահաս աղջիկների և 30-ն անց կանանց մոտիվացիան հասկանալու և մեկնաբանելու իմ առաջադրանքի մասին՝ հայացքս ուրիշ ուղղությամբ թեքեցի:

Ես միշտ համոզված պնդել եմ, որ ազատականացումը, այդ թվում նաև մե՛ր հասարակության, տեղի է ունենում/ալու կանանց միջոցով՝ ազատողը, արձակողը, բացողը կինն է: Իսկ ազատագրական պայքարի իմ հերոս կինն իրոք այստեղ անելիք շատ ունի: Պատկերացրեք ժամանակակից հայաստանցի տղամարդու միջին վիճակագրական կերպարը՝ 27 փաստացի, բայց 44 հոգեբանական տարիքի, քաչալ, ծույլ նստակեցությունից փորի պարարտ ճարպաշերտով, հյուսիսային համալսարանի պատմա-իրավաբանական ֆակուլտետի միջազգային առևտուր բաժինն ավարտած մեկը, ով ծառայել է Բալահովիտում, փողով ընտրել է հանրապետականին, աշխատում է անշարժ գույքի գործակալությունում, ծխախոտի վրա ծախսում է ավելի շատ, քան ընտանիքի օրական հացի բյուջեն է, հանգստանում է Քոբուլեթում, ամուսնացած է, ունի մեկ տղա կամ աղջիկ, երազում է Ֆրանսիա արտագաղթելու մասին, հասանելի մարմնավաճառների հետ ունեցած շփման իր համեստ փորձի շրջանակներում մանկության ընկերների մոտ պարբերաբար գլուխ է գովում ճոխացրած, ահա նրա մոխրագույն ինքնության 50 երանգները:

Այս կոնտեքստում ես սիրեցի իմ 97.5% ժաննադարկներին ու սիրեցի իրենց բաժին հասած մոխրագույնից ուրիշ մի բան երազելու նրանց հանդգնությունը:

«ԵՐԵՎԱՆ» ամսագիր, N1, 2015

Դուբայ. ընտանեկան բիզնես անապատում

Մարդկային ինքնությունների վտանգավորության չափ թանձր այս բազմազանությունը, որ Դուբայում բաժին է ընկնում մեկ քառակուսի մետրին, սկզբից ուղղակի պայթյունավտանգ է թվում, բայց մեկ-երկու՝ հասկանում ես, որ մարդկանց չորով վաճառողների ու գնորդների բաժանած այս գերակտիվ համակարգում նրանք ուղղակի իրար մոռթելու հավես ու ժամանակ չունեն: Շոգն էլ մի կողմից:

Բըրդման – Թռչնամարդը 2014

Բըրդման կամ բառացի թարգմանությամբ Թռչնամարդ ֆիլմն անշուշտ արժանի է ուշադրության: Հերթական անգամ չէի ուզի առանձնացնել օպերատորական աշխատանքը, դերասանական խաղը, կամ ֆիլմում քննարկվող բազմաթիվ հետաքրքիր հարցեր, ինչպիսիք են՝ ծերացած գերաստղի ամրցունակության ճգնաժամը, կինո-թատերական աշխարհի մասնագիտական կեղեքիչ մրցավազքը, հայրեր-որդիներ հարաբերությունների մշտական բարդ թնջուկը, արվեստ և կոմերցիա հավերժական հակադրությունը և այլն… Ուղղակի զարմանալի է, թե ինչպես է ամերիկայն կինոինդուստրիան գլոբալ չափանիշներ ստեղծում/թելադրում, հետո դրա վրա միլիարդներ աշխատում, այնուհետև այդ արժեքների ու չափանիշների ծաղրն անում ու էլի փող աշխատում, հետո նաև իր եփած բորշչի տրագիկոմիկ ճգնաժամը ներկայացնում մոգական ռեալիզմի երանգներով ավելի արվեստոտ (խոսքն արդեն թռչնամարդու մասին է) ու էլի… փող աշխատում:

Ինքնավար մելիքության մասին

Ղարաբաղյան ժողովրդավարության կայացածության մասին հեքիաթը «պետքի վրով» էնպես կազմակերպված էինք խաղում բոլորս, որ մի պահ ինքներս էլ էինք հավատացել դրան ու իր իրական՝ ինքնավար մելիքության կարգավիճակով հանդես գալը մի տեսակ ծանր ենք տանում: Դրել չորով ջարդել են, ծիպը ազատ Արցախ, ինչպես սուրբ օջախ, միայն աստվածահաճո և բարի նպատակներով է թուլատրվում մուտք գործել, ասենք, հայրենիքի համար մեռնելու, բարեգործության, ժենգյալով հաց ուտելու, թոթի արաղ խմելու, Գանձասարում նկարվելու: Քաղաքական դիսկուրսի կոչերով, «մարտական» ավտոշարասյունով գնալը իրոք մի թավուր ոչ ադեկվատ քայլ է նայվում էս մենթալ կոնտեքստում, բայց կարող էին ասենք բացատրել, սպառնալ, համոզել- հետ ճամփել, բայց չէ՛, դրել չորով հերձել են, որ «տեղը բերենք»:

Կայսրության հեռավոր գավառում…

Ժողովուրդը բնազդներ ունի, որոնց դեմ անզոր են բոլոր ռեժիմներն ու պատնեշները: Եթե մեր իշխանությունները մի քիչ խելք ու հեռատեսություն ունենային՝ ոչ թե կփորձեին զսպել, կոծկել, սեփական մարմնով փակել ժողովրդի ինքնաբուխ ալիքը ռուսական ներկայության դեմ, այլ հակառակը՝ հրահրել և կազմակերպել այն: Նշանակովի ստրուկ են էլի, հո զոռով չի, էսպիսի օրերին իրենց «ճիշտ» պահելու համար են աճեցված ու պարարտացված: Շայգուն Ադրբեջանում ռազմական համաձայնութուններ է ձեռք բերում, զենք են ծախում, մարտունակությունն են բարձրացնում հակառակորդի՝ սրանք էստեղ ռուսի համար դոշ են տալիս: Ճիշտ է, ռուսական օկուպացիայից դժվար ազատվեինք միանգամից, բայց Էս համաժողովրդական ընդվզման ալիքը կարելի էր ուղղորդել ազգային ոգու ու ինքնագիտակցության բարձրացման հուն ու դրանց ցույց տալ որ հայ ժողովրդի համակրանքը թանկ, շատ թանկ հաճույք է: Ի վերջո Ռուսաստանը մեր ստիպված «գործընկերն» է և այդ «գործընկերությունից» պետք է քերել առավելագույնը:

Լուսանկարը՝ Հետք.am

Լուսանկարը՝ Հետք.am

Խնդիր N1. բոտ-պոետ

Պետք է հասկանամ, թե առավելագույնն ինչի է ընդունակ ծրագրավորելի բոտ-պոետը, որ հաղթահարեմ 21-րդ դարում բանաստեղծ լինելու բարդույթը՝ փորձելով անել նրա ընդունակություններից առավել մի բան, կամ թարգել էս կապիկությունը:

Սուրեն Աբրահամյան. Շարժում և համակարգ

Սուրեն Աբրահամյան

Հատված գրականագետ Սուրեն Աբրահամյանի «Շարժում և համակարգ. արդի հայ պոեզիան» զեկույցից

Կարեն Անտաշյանը, սակայն, հակադրելով անսահմանին, ստեղծում է «մետաֆիզիկական տարածություն», ինչպիսին Անտաշատ քաղաքն է, որ պոեզիայի վայրն է, անունը նաև (տե՛ս «պոեզիա 78%, անտաշատ» (2009)): Continue reading

Մարդ – արձանագրող

Մենք էլ չնկատեցինք, թե ինչպես տեսաձայնագրող էս սարքերը սկսեցին խցկվել մեր ու մեր զգայարանների արանքը – մի քիչ անսովոր իրավիճակ, մի քիչ հետաքրքիր, հուզիչ հանգամանքներ՝ մենք պասիվ կամ մասնակցային վայելքի փոխարեն հանում ենք սմարթֆոնները և վերածվում զոմբիացած արձանագրողների, վայելքը արխիվացնողների, մեծ ոգևորությամբ սկսում ենք արտադրել ցածրորակ ֆայլեր, որոնց մեծ մասը երբևէ չենք էլ հրապարակելու կամ վերանայելու: Իրականությունից փաստեր թռցնելու և առցանց ամպը սնելու այս մոլուցքը մանրից մեզ պատմություն կերտողներից վերածում է պատմությույն արձանագրողների ու մեկնաբանողների գորշ բանակի:

« Older posts